Ελύτης

Περιεχόμενα   Link

Ελύτης Οδυσσέας

Είδα πάνω στο μόλο αραδιασμένα τα κόκκινα σταμνιά
και πιο σιμά στο ξύλινο παραθυρόφυλλο
κεί που κοιμόμουνα με το ᾿να πλάι λάλησε πιο δυνατά ο βοριάς
Και είδα
Κόρες όμορφες και γυμνές και λείες ωσάν το βότσαλο
με το λίγο μαύρο στις κόχες των μηρών
και το πολύ και πλούσιο ανοιχτό στις ωμοπλάτες
να φυσούν όρθιες μέσα στην Κοχύλα
και άλλες γράφοντας  με κιλωλία
λόγια παράξενα, αινιγματικά
ΡΩΕΣ, ΑΛΑΣΘΑΣ, ΑΡΙΜΝΑ,
ΟΛΗΙΣ, ΑΪΑΣΑΝΘΑ, ΥΕΛΤΗΣ.


Η αντιστράτευση του "κακού" στο Άξιον Εστί του Ελύτη.

Μέσα σ᾿ ένα σύμπαν σιωπηλό, χωρίς θεό, υπάρχει και κυριαρχεί το "κακό". Το εγγενές, δηλαδή το οντολογικό, φθορά, πόνος, θάνατος, το ένα ζώο να τρέφεται από το άλλο, με αποκορύφωμα τον άνθρωπο το πιό βάρβαρο απ᾿ όλα, γιατί κάνει το κακό συνειδητά και χωρίς έλεος απέναντι στα άλλα ζώα. Και το επίκτητο κακό, πόλεμοι, σκοτωμοί, μίση, ανισότητες, οργάνωση κοινωνίας, άδικο, θρησκείες, δηλαδή ηλίθιες ιδεοληψίες, φορείς τις περισσότερες φορές του ίδιου του κακού, παρά τις σωτηριολογικές υποσχέσεις και τις μεταφυσικές εμμονές τους. Ο Ελύτης στο "Άξιον Εστί" εκτός των άλλων ευαγγελίζεται και  δημιουργεί ποιητικά ένα κόσμο αντιστρέφοντας τά σύμβολα του κακού, κυρήσσοντας ένα κόσμο δικαιοσύνης και αθωότητας.


Στο "Άξιον Εστί" ο ίδιος ο ποιητής κουβαλώντας τη γνώση και τη μνήμη των αιώνων, αναθέτει στον εαυτό του να επαναδημιουργήσει τον κόσμο και να αντιστρατευθεί το κακό στη δημιουργία.
Η ΓΕΝΕΣΙΣ

( Δικά μου σχόλια-μονοτονικό)
"Καί αὐτός ἀλήθεια πού ἤμουνα Ὁ πολλούς αἰῶνες πρίν
Ἔνιωσα ἦρθε κι ἔσκυψε πάνω ἀπό τό λίκνο μου
Ίδια η μνήμη γινάμενη παρόν:
«Ἐντολή σου, εἶπε, αὐτός ὁ κόσμος
Καί γραμμένος μές τά σπλάχνα σου εἶναι
διάβασε και προσπάθησε» εἶπε
Καί τά χέρια του ἄπλωσε, για να πλάσει μαζί ἀλγηδόνα και εὐφροσύνη
Κι ἐπειδή συλλογίστηκεν ὡραῖα πού εἷναι στην ἀγκαλιά ὁ ἕνας τοῦ ἄλλου
γέμισαν ἔρωτα οι μεγάλες γοῦρνες
ἀγαθά σκύψανε τά ζῶα μοσκάρια και ἀγγελάδες
σα νά μήν εἴχαν γίνει ἀκόμη τά μαχαίρια".

ΤΑ ΠΑΘΗ
Α΄
"Λύνει ἀέρας τά στοιχεῖα καί βροντή προσβάλλει τά βουνά
Μοίρα τῶν ἀθώων, πάλι μόνη, νά σε, στά Στενά.
Στά Στενά τά χέρια μου ἄνοιξα
Στά Στενά τά χέρια μου ἄδειασα
Κι ἄλλα πλούτη δέν εἶδα, κι ἄλλα πλούτη δεν ἄκουσα
Παρά βρύσες κρύες νά τρέχουν
Ρόδια ἤ Ζέφυρο ἤ Φιλιά.

Ὁ καθείς και τά ὅπλα του εἶπα:
Στά στενά τά ρόδια μου θ΄ ἀνοίξω
Στά στενά φρουρούς τούς ζέφυρους θά στήσω
Τά φιλιά τά παλιά θ᾿ ἀπολύσω πού ἡ λαχτάρα μου ἅγιασε!"

γ΄
Η ΕΠΙΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΕΠΕΙΩΝ ΤΟΥ ΕΙΝΑΙ
................................................................................................
Ἦταν στή δύναμή μου ἡ Νέμεση το ἀτσάλι και ἡ ἀτιμία
Να προχωρήσω μέ τόν κορνιαχτό καί τ᾿ ἄρματα
Εἶπα: μέ μόνο τό σπαθί τοῦ κρύου νεροῦ θά παραβγῶ
Καί εἶπα: μέ μόνο τό ἄσπιλο τοῦ νοῡ μου θά χτυπήσω.

ΙΒ΄
Η ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΣΧΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΚΑΚΟΥ
"Στά μάτια ἕνα δελφίνι σύρετέ μου
Νά ᾿ναι ταχύ, κι ἑλληνικό, καί νά ᾿ναι ἡ ὥρα ἔντεκα!
Νά περνά και νά σβύνει τήν πλάκα τοῦ βωμοῦ
Καί ν΄ ἀλλάζει τό νόημα τοῦ μαρτυρίου
Οἱ ἀφροί του λευκοί ν᾿ ἀναπηδοῦν ἐπάνω
τόν Ἱέρακα καί τον Ἱερέα νά πνίξουν!
Νά περνᾶ καί νά λύνει τό σχῆμα τοῦ Σταυροῦ
Καί στά δένδρα τό ξύλο νά ἐπιστρέφει".

(αντικατάσταση του σταυρού συμβόλου του μαρτυρίου με ένα αρχαιοελληνικό σύμβολο)

ια΄
Ο ΠΟΙΗΤΗΣ ΔΙΑΚΟΝΟΣ ΤΗΣ ΑΛΚΗΣ
"
Θά καρῶ* Μοναχός τῶν θαλερῶν πραγμάτων
Στόν ὄρθρο της συκιᾶς ἀπό τίς νύχτες θά ᾿ρχομαι
Κατάδροσος νά φέρω στήν ποδιά μου
Το κυανό τό ρόδινο τό μώβ
Εἰκονίσματα θά ΄χω τα᾿ ἄχραντα κορίτσια
Ντυμένα στοῦ πελάγους μόνο τό λινό"

*(Θα καρῶ: Μέλλοντας του κείρομαι-κουρεύομαι)
Μοναχός όχι των μοναστηριών αλλά των θαλερών πραγμάτων.
Στον όρθρο, όχι της εκκλησίας αλλά του πρωϊνού ίσκιου της συκιάς.
Εικονίσματα θα ᾿χω τα άχραντα κορίτσια, όχι αυτά της εκκλησίας)

ιβ'

Ο ΠΟΙΗΤΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΖΕΤΑΙ ΜΙΑ ΥΠΕΡΒΑΤΙΚΗ ΧΩΡΑ

"Σκουριάζουν τά σίδερα καί τιμωρῶ τόν αἰῶνα τους Ἒγώ πού δοκίμασα τίς χιλιάδες αἰχμές Κι ἀπό γιούλια καί ναρκίσσους τό καινούργιο Μαχαίρι ἑτοιμάζω πού ἁρμόζει στούς Ἡρωες".

ΠΡΟΦΗΤΙΚΟΝ

Η ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΣΧΗΜΑΤΩΝ
Και θα αγανακτήσει το κορμί της πόρνης μην έχοντας άλλο τι να ζηλέψει. Και θα γίνει κατήγορος η πόρνη σοφών και μεγιστάνων, το σπέρμα που υπηρέτησε πιστά, σε μαρτυρία φέροντας Και θα τινάξει πάνουθε της την κατάρα, κατά την Ανατολή το χέρι τεντώνοντας και φωνάζοντας: εξόριστε Ποιητή, στον αιώνα σου λέγε τι βλέπεις; -
- Βλέπω τά χρώματα τοῦ Ὑμηττοῦ στή βάση τήν ἱερή τοῦ Νέου Ἀστικού μας κώδικα.
-Βλέπω τή μικρή Μυρτώ, τήν πόρνη από τή Σίκινο, στημένη πέτρινο ἄγαλμα στήν πλατεία τῆς Ἀγορᾶς μέ τίς Κρῆνες καί τά ὀρθά Λεοντάρια.

-
Βλέπω τούς Στρατοδίκες νά καῖνε σάν κεριά στό μεγάλο τραπέζι τῆς Ἀναστάσεως.
-Βλέπω τούς Χωροφυλάκους νά προσφέρουν τό αἷμα τους, θυσία στήν καθαρότητα τῶν οὐρανῶν.
-Βλέπω τή διαρκή ἐπανάσταση φυτῶν καί λουλουδιῶν.
-Βλέπω τίς κανονιοφόρους τοῦ Ἔρωτα".

ΙΖ΄
Η ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΣΧΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΚΑΚΟΥ
"Μεγάλα μυστήρια βλέπω καί παράδοξα:
Κρήνη τήν κρύπτη τῆς Ἑλένης.
Τρίαινα μέ δελφίνι τό σημάδι τοῦ Σταυροῦ.
Πύλη λευκή το ἀνόσιο συρματόπλεγμα.

Ὅθε μέ δόξα θά περάσω.
Ἐλαιῶνες λοξούς μέ γαλάζιο ἀνάμεσα στά δάχτυλα
τούς χρόνους τῆς ὀργῆς πίσω ἀπ' τά σίδερα
Καί γιαλόν ἀπέραντο, ἀπό μαγγανεία ὡραίων ματιῶν βρεμένο τόν βυθό τῆς Μαρίνας.
Ὄπου ἁγνός θά περπατήσω".

ΙΗ΄
Η ΕΠΑΝΑΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΗΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΜΕ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ
"Στόν ἀσβέστη τώρα τους ἀληθινούς μου νόμους
Κλείνω καί ἐμπιστεύομαι.
Μακάριοι, λέγω οἱ δυνατοί πού ἀποκρυπτογραφοῦνε τό Ἄσπιλο
Γι᾿ αὐτῶν τά δόντια ἡ ρόγα* πού μεθᾶ
Στῶν ἡφαιστείων τό στῆθος καί στό κλῆμα τῶν παρθένων.
**
(*ρόγα: με τις δύο σημασίες, τη θηλή του στήθους και τη ρόγα του σταφυλιού

**Στην κυριολεξία: Στων ηφαιστείων το κλήμα και στο στήθος των παρθένων)